تلویزیون در راستای توسعه و تکامل خود و به جهت موفقیت دراجرای کلیه وظایف و کارکردها و همچنین رسیدن به اهداف مورد نظر مشاغلی را طراحی و تعریف کرده است.
امروزه درجهان پژوهشگربرنامه های تلویزیونی یکی از مشاغل مهم و اساسی است که در عرصه تلویزیون و فرایند برنامه سازی تعریف و طراحی شده است(ام, زیرچاپ, ص الف).
" کتی چتر"[1] معتقداست: که تاکنون تعریف روشنی از این حرفه وجود نداشته است اما همپای توسعه فن آوریهای رسانه و تقسیم شدن وظایف بین حرفه های مرتبط با تولید تعریف این حرفه نیز روشن تر شده است[2].
پژوهشگر برنامه های تلویزیونی: فردی است که به عنوان پل ارتباطی بین تیم برنامه سازی و کارشناسان علمی محتوای برنامه است و با وظایف کلیه افراد گروه تولید به منظور تهیه محتوای مناسب آشنایی دارد[3]( (Chater, 2002,p17به عبارتی یابنده آن چه که در برنامه تلویزیونی ارائه می شود است( (Chater, 2002,p13
پژوهشگر برنامه های تلویزیونی: فردی است که نامش در ردیف سه نفر آخر قبل از کارگردان و تهیه کننده قرار می گیرد و علیرغم اینکه در پایین ترین پله نردبان تولید است ولی به لحاظ ویژگی های او کمک موثری در فرایند برنامه سازی خواهد داشت(ام, زیرچاپ, ص1).
پژوهشگر برنامه های تلویزیونی: فردی است که به عنوان رابط بین کارشناس محتوا و برنامه ساز که مسئولیت تهیه محتوای مناسب برای تبدیل یک برنامه تلویزیونی با تعاریف استاندارد را دارد و در فرایند تولید سعی می کند جهت تهیه و آماده سازی منابع دیداری و شنیداری زنده و بی جان موضوع برنامه با تیم تولید مشارکت لازم را داشته باشد[4].
خانم " ادل ام" درکتاب شیوه تحقیق در رادیو تلویزیون[5] توانایی های یک پژوهشگر برنامه های تلویزیونی را چنین بیان می دارد:
- 1- علاوه برداشتن اطلاعات و دانش کافی درزمینه های مختلف به مسائلی که در مورد آنها پژوهش می کند علاقمند باشند
- 2- دارای دانش مدیریتی درحدی باشد که بتواند درسازمان و مسائل اداری تیم تولید فعالیت نماید.
- 3- از نظر جسمانی سالم و سرزنده باشد چرا که سخت کوشی لازمه این حرفه است. گاهی اوقات کارش بیش از حد معمول است.
- 4- ازروابط عمومی قوی برخوردار است. او باید مردم را دوست داشته باشد و بتواند با افراد مختلف اعم از داخل گروه یا خارج از گروه ارتباط برقرار کرده و با محبت با آنان رفتار کند.
- 5- کنجکاو، با هوش و تیزبین بوده و به نکات جزیی اهمیت زیادی بدهد.
- 6- مهارت کار با رایانه را داشته باشد.
- 7- قواعد دستور و زبان مادری را خوب بداند و به یک زبان دوم آشنا باشد[6].
- 8- توانایی تهیه گزارش پژوهشی دارای مهارت خلاصه نویسی, تندخوانی,تندنویسی، یادداشت برداری سریع و مناسب باشد.
- 9- منظم و وقت شناس باشد.
- 10-شنونده خوبی بوده و قادر باشد از آنچه شنیده استنتاج منطقی دریافت نماید. و درکار صداقت و کمال داشته باشد(ام، زیرچاپ، صص 3-1).
همچنین خانم کتی چتر ضمن بیان قابلیت های فردی یک پژوهشگر برنامه نظیر علاقه، ادب، پشتکار، تعلق خاطر، کنجکاوی، توانایی متقاعده کردن افراد، انعطاف پذیر و خلاقیت و نوآوری(Chater, 2002,p16).توانایی های دیگری از قبیل:
توانایی شناخت اهداف برنامه را داشته باشد؛ و معتقد است که او باید بتواند شناخت کاملی از اهداف برنامه داشته باشد و مطمئن شود که با افراد گروه تصور واحدی از هدف و ماهیت برنامه دارد که این کار می تواند دریک جلسه عمومی و یا به صورت گفتگوی رودرو با گروه تولید انجام شود. او باید به دقت به گفته دیگران گوش دهد و نظرات خود را به روشنی بیان نماید. همچنین چتر نظم و انضباط را از ویژگی های برجسته یک پژوهشگر برنامه می داند او معتقد است که پژوهش در تولید به ثبت اطلاعات برروی کاغذ می انجامد, پژوهشگربرنامه قبل ازشروع پژوهش نیاز دارد روشی برای نظم و ترتیب دادن به یادداشت ها و اطلاعاتی که می خواهد جمع آوری کند، طراحی و پیش بینی کند. مواردی چون فهرست تماس ها، یادداشت ها، کپی مطالب مندرج در منابع مکتوب، یادداشت های مربوط به منابع صوتی و تصویری مرتبط آرشیوی، وسایل صحنه و برنامه ریزی های مورد نیاز. برای کلیه مراحل تولید(Chater, 2002,pp32-33).
باید توجه داشت که پژوهشگر برنامه های تلویزیونی وظایف بی شماری را به عهده می گیرد[7]. که این وظایف به نوع و ماهیت گروه تولید، تعداد آنها، ساختار برنامه ای که در آن کار می کند بستگی دارد(ام، زیر چاپ، صص3و31).
خانم ادل ام آنچه پژوهشگر برنامه انجام می دهند را به طور خلاصه به شرح ذیل بیان می نماید:
- - پیشنهاد ایده برای ساخت برنامه
- - پیشنهاد طرح جدید برای ساخت برنامه
- - انتخاب موضوع برای برنامه های مستند، یافتن شرکت کنندگان دربرنامه و مصاحبه با آنها درجهت انتخاب مناسب ترین افراد و سپس آماده سازی آنان برای حضور در برنامه (درصورت لزوم پژوهشگر برنامه وظیفه دعوت از افراد سرشناس و یا کارشناسان را نیز برعهده دارد).
- - پرداخت های لازم به شرکت کننده در برنامه[8]
- - بررسی درست نوشته شدن اسامی و عناوین افراد شرکت کننده در برنامه
- - بررسی واقعیت موضوعات مورد طرح در برنامه
- - بررسی صحت آمار ارائه شده در برنامه
- - طراحی و تشریح سوالات و نظارت بر امتیازاتی که به شرکت کنندگان دربرنامه های مسابقه ای حاضر می شوند.
- - سازماندهی گروه برنامه ساز و برنامه ریز در ساخت برنامه ها خارج از مرکز (امکانات سفر، محل اسکان و پذیرائی).
- - پیش بینی تجهیزات تخصصی با مشورت گروه برنامه ساز.
- - تهیه وسایل مناسب برای صحنه و یا تدارک جوایز و لباس برای برنامه.
- - یافتن مکان مناسب و بررسی و ارزیابی مکان به منظور مناسب بودن برای ساخت برنامه
- - پژوهش و تهیه محتوای برنامه
- - ارائه مشورت به تدوین گر در برنامه ریزی قطع تصاویر یا آماده نمودن فهرست تصاویر جهت تدوین.
- - نگارش متن واسط بین قسمت های مختلف برنامه ودرمواردی گفتار برنامه را نیز می نویسد.
- - برنامه ریزی تصاویری که باید عکس برداری شود
- - پیشنهاد برای انتخاب موسیقی مناسب برنامه
خانم ادل ام اضافه می کند که یک پژوهشگر برنامه ای خوب به سختی یافت می شود و سخت تر نگه داشتن چنین نیروی است. او معتقد است دیگر برنامه سازان در کمین شکار چنین نیروهایی برای برنامه خود هستند. و در مواردی نیز خود این افراد به تهیه برنامه می پردازند(ام, زیرچاپ، صص14- 13).
همچنین کتی چتر وظایف پژوهشگر برنامه تلویزیونی را چنین بیان می کند:
یافتن، ارزیابی و تدارک محتوای تولید. که اجرای این کار می تواند شامل موارد زیر باشد:
- 1- اطلاعات - واقعیت ها (مثلا" آمارها، تاریخ، زندگی نامه ها) و عقاید
- 2- مردم - افراد جامعه، شخصیت های محبوب و اثرگذار، متخصصان، نمایندگان، و سخنگویان جریان های مخالف و موافق
- 3- موقعیت مکانی
- 4- وسایل صحنه - اشیاء (مورد نیازبرنامه) و جوائز
- 5- مواد تصویری و آرشیوی - اتفاقات خاص و تصاویری که در آرشیو ها یافت می شود و ممکن است برای برنامه مناسب باشد (مثلا" برخاستن هواپیما از روی باند فرودگاه).
- 6- صوت - موسیقی، اثرات صوتی، گفتار (Chater, 2002,p15).
به عبارتی پژوهشگربرنامه های تلویزیونی وظیفه تحلیل اطلاعات و خلاقیت در بررسی اطلاعات جمع آوری شده(Chater, 1995,p11). ایده یابی, نگارش طرح (Chater, 1995,pp12-13). همکاری در بررسی مقدماتی و آماده سازی طرح پیشنهادی برنامه ویافتن و انتخاب افراد برای شرکت در برنامه اعم از این که به عنوان کارشناس، متخصص، افراد مشهود، افراد مطلع در مورد موضوع مربوط به برنامه(Chater, 1995,pp31-32) ، رعایت قوانین و حقوق مولف در برنامه سازی داخل یا خارج از کشور را دارد(Chater, 1995,pp40-45) .
با بررسی و مطالعه شرح وظایف پژوهشگر برنامه های تلویزیونی متوجه خواهیم شد که هرکسی که بخواهد این شغل را احراز نماید، علاوه بردارا بودن مدرک کارشناسی در یکی از رشته ها١ باید سه بعد دانش، مهارت و شخصیت را دارا باشد تا بتواند به عنوان نیروی انسانی کارآمد و موثر در فرایند برنامه سازی تلویزیونی، وظایف محوله را در مدت زمان معین به نحو صحیح و مطلوب انجام دهد.
ابعاد سه گانه پژوهشگر برنامه های تلویزیونی:
دراین پژوهش ویژگی ها، مهارتها, توانایی ها و وظایف حرفه پژوهشگربرنامه های تلویزیونی را در سه بعد به شرح ذیل خواهیم پرداخت:
بعد دانش شامل:
آمار و روشهای پژوهش، ارتباطات جمعی و فرایند تولید و برنامه سازی تلویزیونی.
بعد مهارت شامل:
مهارت اطلاع یابی، مهارت ادبیات (قواعد نگارش، تندخوانی، تندنویسی وخلاصه نویسی)، زبان انگلیسی، رایانه و اینترنت، موسیقی.
بعد شخصیت شامل:
مدیریت و برنامه ریزی، روابط مناسب انسانی و اجتماعی، خلاقیت و نوآوری و ابعاد دیگر شخصیت پژوهشگر برنامه های تلویزیونی نظیر (ادب, نظم, وقت شناسی, صبوری و...).
ادامه دارد...
[1]. Katy Chater
2. تعاریف ارائه شده به لحاظ طیف وسیع فعالیت های پژوهشگر برنامه های تلویزیونی به نظر نارسا می آید ، اما دربررسی منابع موجود دراین زمینه متوجه می شویم که بیشترتلاش مولفان درتعریف این حرفه تشریح وظایف ، ویژگی ها و توانایی های آن بوده است
3. دراین فصل به ویژگی ها و توانایی های پژوهشگر برنامه های تلویزیونی به طور مفصل خواهیم پرداخت
4. محمدرضا پاسدار در گفتگو با نگارنده.
[5]. Emm, Adele, Researching for television and Radio
1. با توجه به اینکه اکثر منابع به زبان انگلیسی تهیه می شود ترجیحا" زبان دوم باید انگلیسی باشد. که در بخشی مربوط به مهارت زبان بیشتر به آن خواهیم پرداخت(نگارنده)
1 . علیرغم وظایف بی شماری که پژوهشگر برنامه دارد او آن چیز ی را آماده می کند که تهیه کننده از او خواسته است. پژوهشگر ممتاز کسی است که می فهمد تهیه کننده چه چیزی را می خواهد ولی از نیازهای خود آگاهی ندارد ؛ پس فعالانه به دنبال منابعی که ابعاد مختلف موضوع برنامه را روشن می سازد ، می گردد (Chater, 2002,p42)
2 . در سازمان صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران شیوه های پرداخت و افراد مسئول در این خصوص مشخص است, به عبارتی هر سازمان رادیو تلویزیونی بر اساس روش های خاص خود در خصوص پرداخت ها عمل می نماید.
١. خانم کتی چتر معتقد است : مطالعات رسانه ای یکی از رشته های مورد علاقه در تحصیلات دانشگاهی است. تقریبا" یک سوم افرادی که صاحبان رسانه ای استخدام می کنند به نوعی دارای مدرک تحصیلی در زمینه رسانه هستند، اما دو سوم باقی مانده این طور نیستند. علت این است که کارفرمایان رسانه ای نوعا" به افرادی نیاز دارد که به طور مشخص در زمینه برنامه ای که می سازند دانش تخصصی داشته باشند. سه یا چهار سال تحصیلی دانشگاهی در زمینه رسانه شما را تنها به یک متخصص رسانه تبدیل می کند ، تخصصی که به عنوان مثال برای کارکردن در یک برنامه سیاسی یا یک مجموعه درباره هنرچین چندان کارآمد نخواهد بود(Chater, 2002,p16) .
